DOĞAL DENGEYİ BOZMAK
YA DA
FİRAVUN FARELERİ
Meslektaşım Necdet Güler’in ilginç yazılarını, her hafta “Kocaeli Gazetesi” nden izliyorum. Geçenlerde benim hiç duymadığım bir canlıyı anlatınca (1); belki bizim sayfa okurlarına da yararlı olur düşüncesiyle konuya değinmek istedim. Yazımın sonunda ulaşım adresini vereceğim makalenin ana konusu; ekosistem ve bu sistemi bozmak, hattâ altüst etmek için insanların yaptıkları girişimler.
Bir yerde bize zararlı bir şey; bir ot, bir böcek ya da daha büyük bir canlı mı var? Hemen silahlara sarılıyor, kesme-biçme, tuzak, ilaç kullanma, hattâ zehirleme eylemlerine geçiyoruz. Bir süreliğine mutlu oluyoruz; ama doğanın dengesine olumsuz katkılar yaptığımızın bilincinde miyiz acaba?
Meslektaşım yazısında doğanın dengesini bozan bu sakıncaları çok güzel özetlemiş, sonuçları çok olumsuz olan örnekler vermiş. Verdiğiniz bir böcek ilacı böcekleri belki yok ediyor; ama ağacın meyvelerindeki kalıntılar, sebzenin damarlarına işleyen kimyasallar doktor kapılarına sürüklüyor sizi. Ya da günün birinde; hiç ummadığınız bir tür yeni böcekle, hattâ boyu 1 metreyi bulan fare ile bile karşılaşıyorsunuz.
Bu satırlara konu olan fareyi, okuduğum o makaleden duydum. Veterinerler kuşkusuz biliyordur; ama bizler, tarla faresinden, fındık faresinden, sıçandan, biraz büyücekse “keme”den, bulmaca çözüyorsak “Rate”den ilerisini bilemeyiz.
Kuyruk ucundan burnuna kadar uzunluğu 1 metreyi bulan fareye de “Firavun Faresi” adı yakışır doğrusu. Mısır Firavunları, bu fareleri çok severmiş. Timsahları, kendisi ve halkı için çok tehlikeli gören firavunlar, Nil kıyısındaki timsah yumurtalarıyla beslenen bu fareleri kutsarlarmış. Mısırlılar için kutsal sayıldığı kadar da varmış doğrusu. Bu fareler, çok zehirli olan Kobra Yılanından hiç çekinmediği gibi, onlarla karşılaşmalarda hep üstün çıkar, sonunda yılanı ensesinden kavrar öldürürmüş. Kahramanlığı öylesine ünlüymüş ki; Mısır Piramitlerinde mumyalanmış Firavun Fareleri bile varmış.
Toparladığım bilgilere göre; bilimsel adı (Herpestes ichneumon) olan bu yaratık kuyruksürengiller (Herpestesidae) familyasından Afrika dışına çıkan bir tür. Bir iki kaynakta (2); bu farelerin ülkemizde de bulunduğu, Adana, Mersin, Osmaniye ve Hatay illerimizde adının geçtiği anlatılıyor.
Damak tadına düşkün olan bu fareler; küçük memeliler, kuşlar, balık yumurtaları, meyveler ve timsah yavruları ile yılanların canına okuyor. Firavun fareleri Dünya Doğa Koruma Birliği tarafından ekosisteme zarar veren hayvan türleri arasına alınmış. Bu kararın alınmasının nedeni, aşağıdaki örnek olay ve benzer davranışların ekosistemi bozucu sonuçları olsa gerek.
Necdet Güler’in yazısına göre;
Şeker kamışlarını tüketen farelerle mücadele için 1872 yılında, Jamaika’ya Firavun Fareleri getirilmiş, 10 yıl içinde şeker kamışlarına zararlı fare sayısının büyük ölçüde azalması sağlanmış; ama getirilen bu predatör (Et Yeyici) canlılar, adada yaşayan zararlı farelerin dışında kalan memelileri, kuşları, sürüngenleri ve çeşitli eklembacaklıları yok etmeye başlamışlar. Sonunda beslenme zorluğu çektikleri için Firavun Farelerinin sayıları çok azalmış; bu kez de hayatta kalan, şeker kamışı zararlısı fareler hızla çoğalmışlar.(1)
Firavun fareleri beslenemediklerinden yok oluyorlar; onlar yok olduğu için de şeker kamışına zarar veren farelerin sayısı artıyor.
Anlaşılacağı gibi; doğa, kendi yasalarını hiç aksatmadan uyguluyor. Bizler arada bir denge bozukluğu yapsak bile o bildiğini okuyor. Böcekle uğraşanların dediğine göre; yurdumuzda sivrisineklerle öylesine savaş yapıldı ki 30-40 yıl önce, sivrisinek Çukurova dolaylarında kısa bir süre ortadan kalktı; ama yerini ilâca dayanıklı yeni bir türe bıraktı. Yasalarda, milyonlarca yıldır küçük bir sapma yok. Mammutlar yeterli beslenemedikleri için azalıp yok oldular, bu kez bambaşka yaratıklar kapladı dünyayı.
Bu konularda çok dikkatli olup, salt kendi kuşağımızı değil, gelecek kuşakları da düşünerek eylemlerimizi planlamak kalıyor bizlere…
Kaynaklar:
1/ www.kocaeligazetesi.com.tr/makale/25349167/necdet-guler/ekolojik-denge
2/ www.google.com/search?gs_ssp=eJzj4tTP1TdIKTS3MDFg9OJLyyxKLCvNU0hLLEotzgQAbbEIpQ&q=firav
