Tsunami

Tsunami Nedir, Nasıl Oluşur?

Coğrafya

23 Mayıs 2019 14:30

 

73

Paylaş:

Tsunami kelimesi Japonca kökenlidir,  liman dalgası anlamına gelen 津波 (つなみ) sözcüğünden türemiştir. Okyanus ya da deniz tabanında deprem, göktaşı düşmesi, volkan patlaması ve hatta su altı nükleer patlamalar ile oluşan çökme ve kaymaların oluşturduğu büyük enerjinin suya aktarılması ile oluşur. Kasırgaların da tsunamilere sebep olduğu kaydedilmiştir.

İlk akademik çalışmalarda tsunamilere sismik deniz dalgası da denilmiştir. Tsunamiler 80% oranında Pasifik okyanusunda oluşur. Tsunami kelimesini dünyanın tanıması ile 15 Haziran 1896 tarihine tekabül eder. Bu tarihte Japonya’da yaşanan büyük Meiji Tsunamisi ile 21000 kişi hayatını kaybetmiştir ve Japonların dünyaya yaptığı yardım çağrısı ile Tsunami sözcüğü dünya dillerinde yerini almıştır.

Tsunami dalgalarının normal deniz dalgalarından farkı su zerreciklerinin sürüklenmesi ile hız kazanmasıdır. Normal ya da ters fay sonucu deniz tabanında gerçekleşen düşey yöndeki hareketler bu tür dalgalara neden olmaktadır. Deniz altındaki volkanik patlamalar sonucu, su kütlesine bir basınç uygulandığından su kütlesi yukarı doğru itilir. Bu hareket deniz seviyesinin değişmesine ve büyük dalgaların oluşmasına neden olur.

Deniz altında meydana gelen heyelanlar ise kayma doğrultusunda bir su hareketine neden olduğundan deniz seviyesinin değişmesine ve büyük dalgalara neden olabilmektedir.

Tsunamiler, derin denizlerde fazla hissedilmezken sığ kıyılarda yüksekliği 30 metreyi geçen dalgalara neden olmaktadır. Tek bir dalga olarak başlayıp kısa sürede 3 ya da 5 dalgaya bölünerek yayılabilirler. Birinci ve sonuncu dalga nispeten zayıf olmakla birlikte diğer dalgalar taşıdığı enerjiyi çok sert bir şekilde iletir ve afetle sonuçlanır. Deprem ya da yukarıda bahsedilen diğer tetikleyici etmenleri takiben deniz suyu seviyesinde gözlemlenen anormal değişikler ilk dalganın işaretidir ve takip edecek daha şiddetli dalgaların habercisidir. Tetikleyicinin şiddetine bağlı olarak asıl yıkımı yapacak dalgalar, ilk dalgayı takip eden ortalama 10, 15 dakika içinde vurur.

Tsunamilerden korunmanın mümkün olabilecek tek yolu ise su seviyesindeki anormal değişim gözlendiği an kıyıdan mümkün olan en uzak ve en yüksek yere doğru hızla kaçmaktır. Tsunami afetinden korunma amacıyla 2005 yılında, UNESCO çatısı altında ve hükümetler arası Oşinografi komisyonu (IOC) önderliğinde başlatılan uluslararası bir girişim sonucunda, dört büyük denizde/bölgede tsunami uyarı merkezleri kurulmuştur. Bu bölgesel merkezler Hint okyanusunda IOTWS (Indian Ocean Tsunami Warning System), Pasifikte PTWS (Pacific Tsunami Warning System), Karayiplerde Caribbe EWS (Caribbean Early Warning System) ve Kuzey Doğu Atlantik, Akdeniz ve Bağlantılı denizlerde NEAMTWS’dir (North-Eastern Atlantic and Mediterranean Tsunami Warning Center). Ancak Endonezya’da 2018'de meydana gelen Tsunamide erken uyarı sisteminin çalışmadığı da kayıtlara geçmiştir.


👇 DAHA FAZLASI İÇİN BİZİ TAKİP EDİN, KATKI SAĞLAYIN!

etiketler: tsunami, deprem, doğal afet, tsunami nedir, tsunami nasıl oluşur, erken uyarı sistemi

Seval KESKİN
Seval KESKİNRedaktör

1985 doğumlu. 1989'da ailesinin isabetli kararıyla Antalya'ya yerleşirler ve bu şehre aşık olur, 8 senelik İtalyan Dili ve Edebiyatı macerası için Ankara'da verdiği uzun mola sonrası hala Antalya'da ikamet etmekte. Jack London ve John Steinbeck sever, o kadar sever ki kendine yazar denmesinden utanır. Yazılım sektöründe geçirdiği kurumsal yılların ardından şu an huzurla çevirmen olarak çalışmakta. Kalıplaşmış düşünce çerçevelerinin dışına çıkabilen insanları ve bunun dışında kitaplarıyla yalnızlığı tercih eder, kedi sever, bisiklet biner, doğa aşığı bir kamp insanıdır.  

Yorum Yap

E-Posta adresiniz yayınlanmayacaktır.

ya da üye olmadan yorum yap
Gönder

İlginizi çekebilir